Renovatie van energie-efficiëntie: een lening in plaats van een subsidie – welke gevolgen heeft dit voor huishoudens?

Zowel in Wallonië als in Brussel stapt de overheid geleidelijk af van rechtstreekse subsidies ten voordele van renteloze of voordelige leningen om woningrenovatie te ondersteunen. Deze verschuiving doet een aantal vragen rijzen over betaalbaarheid, de capaciteit van de bouwsector en het behalen van de klimaatdoelstellingen.

Sterke klimaatambities, maar een gebouwenbestand dat nog steeds veel energie verbruikt

Centraal in de Waalse en Brusselse strategieën staat de verbetering van de energieprestaties van gebouwen om te voldoen aan strikte Europese verplichtingen. Wallonië streeft naar een gemiddeld EPB-label van niveau A tegen 2050, terwijl het merendeel van het woningbestand momenteel een F- of G-label heeft. In Brussel is de doelstelling directer: tegen 2033 een einde maken aan thermische “flatgebouwen” met een verbruik van meer dan 275 kWh/m², een drempel die momenteel door bijna 43% van de woningen wordt overschreden. Concreet voldoet slechts 57% van de flats in Brussel aan de EPB E-norm, wat de urgentie en de omvang van de taak weergeeft.

Tegen deze achtergrond wordt de financieringskwestie steeds nijpender. Volgens een studie van Febelfin heeft bijna 21% van de Belgische gezinnen geen geld of durft ze geen lening aan te gaan voor isolatiewerken, de installatie van een hoogrendementsketel of een warmtepomp. Dankzij overheidssubsidies kunnen bescheiden gezinnen dit obstakel overwinnen, maar het aangekondigde einde van de subsidies verandert de situatie.

In Wallonië, een overgangsregeling tot eind 2026

Het Waals Gewest heeft beslist om een systeem van renovatiepremies te behouden tot 30 september 2026, alvorens uitsluitend over te schakelen op leningen tegen nultarief of preferentieel tarief. Tijdens deze periode kunnen huiseigenaars nog steeds subsidies aanvragen voor een hele reeks projecten: muurisolatie, vervanging van houtwerk, installatie van warmtepompen of biomassaketels. Om in aanmerking te komen moet de woning meer dan 15 jaar oud zijn, voor meer dan 50% voor woondoeleinden worden gebruikt en voldoen aan een inkomensplafond van €122.800 bruto per jaar.

In de praktijk zijn er een aantal verplichte stappen voor het verkrijgen van een subsidie. Ten eerste moet er een energieaudit worden uitgevoerd door een erkend expert voordat de werkzaamheden beginnen. Ten tweede moet het hele project voor de deadline afgerond en gefactureerd zijn. “Het grote probleem is de planning van aannemers, vooral dakdekkers, wier agenda’s overvol zijn”, waarschuwt Jacques Fraipont, adviseur bij Guichet Énergie in Namen. Eigenaren die vandaag met de werkzaamheden beginnen, lopen het risico dat ze geen tijd meer hebben om de werkzaamheden voor 30 september 2026 af te ronden.

Tot slot hebben aanvragen voor subsidies al te lijden onder lange verwerkingstijden: tot op heden zijn aanvragen die in april 2024 werden ingediend nog niet onderzocht. Uiteindelijk belooft het Gewest om over te schakelen op renteloze leningen, maar zonder de precieze voorwaarden te specificeren.

Brussel, de gok van een directe overstap naar leningen

Het Brussels Gewest van zijn kant heeft beslist om zijn Rénolution-regeling, die 45 verschillende subsidies aanbood, vanaf januari 2025 af te schaffen en zich te concentreren op renteloze leningen. Voorafgaand aan deze wijziging moesten ongeveer 2.692 Rénolution-aanvragen die in 2024 waren ingediend, nog worden betaald: de regering zal 56 miljoen euro vrijmaken om deze verplichtingen na te komen, maar er zullen geen nieuwe subsidies worden toegekend in 2025 en 2026. “Er zullen geen subsidies worden toegekend in 2025 of 2026”, bevestigde Ans Persoons, staatssecretaris voor Milieu, Klimaat en Stedelijke Vernieuwing.

Om geen hiaat in de ondersteuning te laten vallen, reactiveert Brussel tegelijkertijd de Ecoreno-lening van het Woningfonds. Deze is beschikbaar voor huiseigenaars en huurders en biedt een lening tegen een voorkeurstarief van 2,5% tot 3,5%, afhankelijk van het inkomen, in de vorm van een consumentenkrediet (tot € 25.000) of een hypotheek. Het exacte tijdschema en de voorwaarden voor de toekomstige renteloze leningen die de regio tegen het einde van het jaar hoopt in te voeren, zijn echter nog niet bekend.

Tussen betaalbaarheid en verzadiging van de sector

De overgang van subsidies naar leningen geeft aanleiding tot veel discussie. Renteloze leningen worden vaak voorgesteld als kosteneffectiever en verantwoordelijker voor leners, maar ze blijven ontoegankelijk voor huishoudens met een bescheiden of onstabiel inkomen. Hoe kunnen de 21% huishoudens die niet in staat zijn om hun woningverbeteringen te financieren, doorgaan met het verbeteren van hun comfort en het verlagen van hun energierekening als de subsidies worden stopgezet?

Bovendien creëert het vooruitzicht van een “stormloop” van aanvragen voor het einde van de Waalse bonusregeling een risico op opstoppingen voor aannemers. De sector, die al onder druk staat, zou nog meer vertraging kunnen oplopen als de bouwwerven niet op tijd klaar zijn. In het Brussels Gewest vertraagt de onzekerheid over de voorwaarden en de lancering van de nieuwe leningen de planning van de werken voor veel huiseigenaars.

Wat zijn de uitdagingen voor sociale en territoriale cohesie?

Uiteindelijk zal het succes van deze overgang afhangen van het vermogen van de overheid om eerlijke toegang tot energierenovatie te garanderen. Zonder een solide systeem om de meest kwetsbare huishoudens te ondersteunen, bestaat het risico dat de territoriale en sociale ongelijkheden worden geaccentueerd, wat het bereiken van de klimaatdoelstellingen zou kunnen ondermijnen. Hoe kunnen vraag en aanbod op elkaar worden afgestemd en tegelijkertijd transparantie en duidelijkheid van de steun worden gewaarborgd?

De komende maanden zullen cruciaal zijn: in Wallonië moet de laatste toevloed van aanvragen voor eind 2026 worden opgevangen en moet het leenstelsel worden afgerond. In Brussel moeten de praktische details van de renteloze leningen worden uitgewerkt om een “gat” in de financiële steun te vermijden. Ondertussen volgen eigenaars, huurders en professionals uit de sector de gewestelijke aankondigingen en tijdschema’s op de voet, in het besef dat de doeltreffendheid van deze mechanismen het energietraject van het Belgische woningbestand voor de komende decennia zal bepalen.