Een historisch proces voor een moord in verband met internationale cocaïnehandel

Op 5 januari 2026 opent het Brusselse Hof van Assisen het proces tegen negen leden van de Copja-clan, die beschuldigd worden van het plannen en bevelen van de moord op Ardit Spahiu in Molenbeek in november 2020. Voor de eerste keer zal een jury van het volk uitspraak moeten doen op basis van duizenden berichten die werden onderschept via het versleutelde SKY ECC berichtensysteem, wat ongekende vragen oproept over de toelaatbaarheid van dergelijk digitaal bewijsmateriaal. Dit proces belicht ook de omvang en het geweld van de internationale drugshandel, waardoor Brussel een belangrijke schakel is in het Albanese netwerk.

Een zorgvuldig geplande uitvoering

Op 27 november 2020, kort voor 18 uur, werd Ardit Spahiu, bijgenaamd “Kleine Arjan”, doorzeefd met kogels gevonden in een groene ruimte in Sint-Jans-Molenbeek. Achttien 9 mm hulzen getuigen van het geweld van de aanval, die waarschijnlijk werd gepleegd door twee schutters gewapend met automatische wapens. Onderzoekers schatten dat er minstens negen schoten werden afgevuurd op het slachtoffer, dat geen kans had om te ontsnappen.

Spahiu, oorspronkelijk afkomstig uit Elbasan in Albanië, was betrokken bij clandestiene cocaïneverwerking en versnijdingslaboratoria in Brussel. In de praktijk zou hij in 2019 naar België zijn verhuisd om te ontsnappen aan de afrekening in zijn eigen land. Zijn eliminatie komt voort uit een langdurige rivaliteit tussen twee Albanese clans, de Alibej-Spahiu familie en de Copja clan, wiens invloed zich uitstrekt van Italië tot het Verenigd Koninkrijk.

Digitaal onderzoek in het hart van de zaak

De onderzoeken werden gecoördineerd door de afdeling moordzaken van de federale gerechtelijke politie en het federaal parket, met de doorslaggevende steun van gegevens van SKY ECC, geïnfiltreerd door de Belgische autoriteiten. Minder dan een jaar na de moord vond de politie enkele duizenden versleutelde berichten terug, die nu de ruggengraat vormen van de strafzaak.

Deze uitwisselingen onthullen maanden van verkenning en verschillende mislukte pogingen. Zes dagen voor de executie staat er in een geïrriteerd bericht dat wordt toegeschreven aan één van de moordenaars, F.M.: “P… de m…, ça m’énerve pour aujourd’hui, il nous a échappu pour trois minutes”. Een paar minuten na de dood van Spahiu feliciteren Franc Gergely, alias Franc Copja, en zijn partner M.Q. elkaar met emoticons die kracht symboliseren: “Ze hebben hem vermoord! “Ohhh, waar ben je, ik kom eraan!

Daarnaast stemde een verdachte ermee in om mee te werken als een bedreigde getuige, die bepaalde logistieke details onthulde en het organogram van de criminele samenzwering (informanten, logistieke medewerkers, uitvoerders, sponsors) bevestigde. In de praktijk is het deze combinatie van digitaal en getuigenbewijs die ter beoordeling aan de volksjury wordt voorgelegd.

Geschillen over gecodeerd bewijs

De advocaat van Franc Gergely, Gilles Vanderbeck, wil in zijn verdediging de wettigheid van het verzamelen van de berichten, de identificatie van de auteurs en de interpretatie van deze uitwisselingen door de politie aanvechten. “Dit is de eerste keer dat een jury van het volk zal worden gevraagd om uitspraak te doen op basis van bewijs van SKY ECC”, wijst hij erop, en benadrukt hij het ontbreken van precedenten in de jurisprudentie en het risico op fouten bij het reconstrueren van de communicatieketens.

Twee volwassen verdachten, M.Q. en F.M., werden bij verstek berecht omdat ze niet waren uitgeleverd, wat volgens de verdediging de samenhang van de belastende zaak verzwakte. Bovendien is er geen direct fysiek bewijs, zoals vingerafdrukken of onafhankelijke getuigenissen, dat Franc Gergely formeel verbindt met de plaats van het misdrijf, wat de strategie om alleen digitaal bewijs aan te vechten versterkt.

Tussen Dubai en Antwerpen: de inzet van een transnationale strijd

Het proces maakt deel uit van een bredere context: België is een echt werkterrein geworden voor de Copja-clan, die de haven van Antwerpen gebruikt als toegangspoort voor drugs en Brussel voor de herverpakking en distributie ervan. Volgens de Albanese autoriteiten (SPAK) was deze organisatie verantwoordelijk voor de doorvoer van tientallen tonnen cocaïne en kon ze in haar eentje de prijzen op de Europese markt beïnvloeden.

In de praktijk hebben veel drugshandelaars hun toevlucht gezocht in Dubai om te ontsnappen aan vervolging en om hun winsten wit te wassen. De uitlevering van Franc Gergely eind 2023, de eerste in zijn soort tussen de Emiraten en België, werd door federaal procureur Frédéric Van Leeuw geprezen als een “sterk signaal”. De vraag blijft echter: hoe kan de druk worden gehandhaafd wanneer de netwerken zijn gevestigd in legale en financiële paradijzen?

Naar een nieuwe digitale rechtspraak

Deze rechtszaak zou een belangrijk precedent kunnen scheppen voor de juridische waarde van bewijs dat afkomstig is van geïnfiltreerde versleutelde berichten. Door de onderzoekers te verplichten hun methodologie aan de jury uit te leggen, biedt de assisenprocedure een meer mondeling en contradictoir kader dan een strafrechtbank. Uiteindelijk zal de beslissing van de jury bepalen of deze berichten, teruggevonden zonder vrijwillige medewerking van de verdachten, voldoende bewijs vormen om een vermoedelijk meesterbrein te veroordelen.

Naast de zaak Spahiu proberen de Belgische autoriteiten hun arsenaal te verfijnen in de strijd tegen clandestiene snijlaboratoria en “hotspots” in Brussel, die steeds gewelddadiger worden. De vragen blijven: zal het gerechtelijk apparaat in staat zijn om wetenschappelijke strengheid te combineren met de bescherming van de grondrechten? En welke maatregelen zullen het politiearsenaal aanvullen om te voorkomen dat mensen ontsnappen naar landen die immuniteit bieden aan mensenhandelaars?