Brussel geconfronteerd met een noodsituatie: een “aanzienlijke” nota om de vorming van de regering te deblokkeren

Met nog meer dan 560 dagen te gaan tot de verkiezingen in juni 2024 hoopt Brussel eindelijk de geboorte van zijn uitvoerende macht te zien. Op 25 december presenteerde trainer Yvan Verougstraete aan de zeven betrokken partijen een budgettaire en programmatische nota die de basis moest leggen voor een centrumlinkse coalitie met de naam “Guinness”. Maar de uitdaging blijft ontmoedigend: zeven partners, een krap budget en een zeer korte deadline om tot een akkoord te komen.

Een nieuw formaat om de impasse te doorbreken

Concreet wil de “Guinness-coalitie” de Franstalige PS, Ecolo en DéFI samenbrengen met de Nederlandstalige Groen, Vooruit en CD&V, met de verhoopte steun van Open VLD en onafhankelijk parlementslid Fabian Maingain. De liberale MR, traditioneel een belangrijke speler in Brussel, werd op een zijspoor gezet, wat een keerpunt betekende in het regionale politieke evenwicht. Deze zevenpartijenconfiguratie heeft geen equivalent in de geschiedenis van Brussel, waar regeringen over het algemeen uit minder componenten bestonden.

De keuze voor zo’n brede opzet weerspiegelt de noodzaak om een solide meerderheid op te bouwen in een gefragmenteerd parlement: de Franstalige fractie heeft nu 37 van de 72 zetels, dankzij de komst van Soulaimane El Mokadem in de PS. De eenheid bewaren van zeven verschillende gevoeligheden, gaande van de socialisten tot de groenen en de christendemocraten, belooft echter bijzonder lastig te worden.

Begrotingskwesties centraal bij de onderhandelingen

De nota van de trainer, die door een interne bron als “aanzienlijk” wordt omschreven, geeft een gedetailleerd overzicht van de begroting en stelt een aantal besparingen voor. In de praktijk moet Brussel zijn tekort terugdringen met behoud van de kwaliteit van de openbare diensten, van mobiliteit tot gezondheid. De formateur rekent erop dat er sterke keuzes worden gemaakt, met name op het gebied van subsidies aan verenigingen, infrastructuurprojecten en het beheer van personeelskosten.

Maar de afwegingen zullen waarschijnlijk pijnlijk zijn: de PS en Ecolo liggen al lang met elkaar overhoop over de omvang van groene en sociale investeringen, terwijl de Nederlandstaligen, bezorgd over het economisch concurrentievermogen, voorstander zijn van meer liberale maatregelen. Het verzoenen van deze tegengestelde benaderingen van bezuinigingen en uitgavenprioriteiten zal een van de grootste uitdagingen zijn, wil het wetsvoorstel niet in de kluis van de onderhandelaars belanden.

Evenwicht binnen de gemeenschap en fragiele allianties

Afgezien van het financiële aspect vereist de vorming van een Brusselse coalitie een kundige gemeenschapsmix. Met zeven partijen moet bij de verdeling van de uitvoerende bevoegdheden rekening worden gehouden met het taalevenwicht: elke politieke familie eist verantwoordelijkheden die in verhouding staan tot haar vertegenwoordiging. Bij afwezigheid van de MR moet het “Guinness-pad” een verenigde Franstalige en Nederlandstalige hoofdstad weerspiegelen, maar het is gebaseerd op de harmonie van politieke krachten die niet altijd zijn samengekomen.

De toevoeging van Soulaimane El Mokadem van radicaal links aan de PS-fractie heeft de Franstalige meerderheid numeriek versterkt. Zijn veeleisender profiel op het gebied van sociaal beleid en huisvesting zou echter de discussies met de ecologistische en humanistische partners kunnen bemoeilijken. Uiteindelijk zal de motor van de coalitie waarschijnlijk sputteren als de partijen geen compromis bereiken over de grote lijnen van het algemene beleid.

Risico’s en zwakke punten van een zevenpartijencoalitie

Het samenbrengen van zeven partijen stelt de toekomstige meerderheid bloot aan het risico van instabiliteit: voor elke strategische beslissing is een brede consensus nodig, wat de mogelijke knelpunten vermenigvuldigt. Meningsverschillen over de verdeling van de portefeuilles, het tijdschema voor de hervormingen of de begrotingsprioriteiten kunnen de cohesie snel ondermijnen. In de praktijk kan één enkele terugtrekking of onthouding van een partner bij een cruciale stemming de regering verlammen.

Bovendien belooft de uitgesloten MR de hardste oppositie sinds jaren te spelen in Brussel. Haar kritische houding zou de druk op de coalitie kunnen verhogen, vooral op het vlak van mobiliteit en belastingen. Ook de verhoopte externe steun – van Open VLD en Fabian Maingain – is nog niet geformaliseerd en zou onvoldoende kunnen blijken als het tot een nipte stemming komt.

Een strak tijdschema voor het bereiken van een overeenkomst

De trainer heeft een zeer strak tijdschema opgesteld: de partijen hebben tot 31 december de tijd om commentaar te leveren op de memo, voordat de bilaterale gesprekken plaatsvinden op 5 en 6 januari 2026. In de praktijk geeft dit elke partij een handvol dagen om te analyseren wat wordt beschouwd als een lijvig en gevoelig document. Dit snelle tempo is in lijn met de oproep van koning Filip in zijn kersttoespraak om “het eindelijk eens te worden over een programma dat het algemeen belang dient”.

Aan het einde van deze besprekingen begint de meest delicate fase: de vertaling van de grote lijnen in een regeringsakkoord en vervolgens de goedkeuring ervan door het Brusselse parlement. Uiteindelijk is het de bedoeling om een record impasse van 560 dagen te doorbreken en de federale hoofdstad een uitvoerende macht te geven die in staat is om snel actie te ondernemen voor dagelijkse uitdagingen, zoals het uitbreiden van de metro, het bieden van sociale ondersteuning en het stimuleren van de economie.